New Media στην Ελλάδα

Τεκμηρίωση για τα Μέσα Ενημέρωσης με ψηφιακή διανομή (και όχι μόνο…)

Γνωμοδότηση για αναζήτηση ηλεκτρονικού ίχνους χωρίς άδεια

Γνωμοδότηση για την αναζήτηση ψηφιακού ίχνους χωρίς προηγούμενη άδεια, φέρεται να εξέδωσε την παραμονή της αποχώρησής του, λόγω συνταξιοδότησης, ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Γ. Σανιδάς.

Σύμφωνα με τη γνωμοδότηση (9/2009), όταν τελείται οποιοδήποτε έγκλημα (όχι μόνο κακούργημα αλλά και πλημμέλημα) μέσω του Διαδικτύου, δεν απαιτείται άδεια οποιασδήποτε αρχής και προεχόντως της αρχής προστασίας του απορρήτου των επικοινωνιών, προκειμένου να εξακριβωθεί και να εντοπισθεί τόσο το ηλεκτρονικό ίχνος της εγκληματικής πράξεως όσο και το πρόσωπο, το οποίο κρύπτεται πίσω από το ηλεκτρονικό ίχνος – ακόμη και σε περίπτωση πλημμελήματος.

Ουσιαστικά ανοίγει ο δρόμος, προκειμένου η Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος να επεμβαίνει αυτεπαγγέλτως σε περιπτώσεις π.χ. ανώνυμων συκοφαντικών ή υβριστικών αναφορών, σχολίων κ.λπ., με αποτέλεσμα να αίρεται το απόρρητο για αδικήματα οποιουδήποτε βαθμού και να γίνονται συλλήψεις με τη διαδικασία του αυτοφώρου.

Στην εγκύκλιο του κ. Σανιδά, που απαντάει σε σχετικό ερώτημα της Διεύθυνσης Ασφαλείας Αττικής, τονίζονται διευκρινιστικά και τα εξής: «Είναι, βεβαίως, αυτονόητο ότι υπάρχει απόρρητο και στην επικοινωνία μέσω Internet εάν έχει χρησιμοποιηθεί ειδική διαδικασία διαφύλαξης του απορρήτου. Τούτο π.χ. ισχύει όταν μέσω της ιστοσελίδας έχει δημιουργήσει κάποιος ένα απόρρητο προφίλ στο οποίο θα έχει δικαίωμα πρόσβασης ο ίδιος και κάποιο ή κάποια συγκεκριμένα πρόσωπα που έχει επιλέξει και έχουν τα απαραίτητα «κλειδιά».

Ο κ. Σανιδάς επισημαίνει ότι το απόρρητο των επικοινωνιών δεν καλύπτει ούτε «την επικοινωνία μέσω του διαδικτύου (Internet)» ούτε «τα εξωτερικά στοιχεία της επικοινωνίας (ονοματεπώνυμα και λοιπά στοιχεία συνδρομητών, αριθμοί τηλεφώνων, χρόνος και τόπος κλήσεως, διάρκεια συνδιάλεξης κ.λ.π.)». Παράλληλα υπογραμμίζει ότι ο πάροχος είναι υποχρεωμένος να παραδώσει στις δικαστικές αρχές τα στοιχεία του προσώπου στο οποίο αντιστοιχεί το «ύποπτο» ηλεκτρονικό ίχνος.

Επισημαίνει χαρακτηριστικά στην γνωμοδότησή του ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου: «Εφ’ όσον τα όργανα της Δικαστικής Λειτουργίας κρίνουν ότι συντρέχει λόγος άρσεως του απορρήτου της ελεύθερης επικοινωνίας και ζητούν σχετικά στοιχεία από τους παρόχους των υπηρεσιών επικοινωνίας (Ο.Τ.Ε., εταιρίες κινητής τηλεφωνίας κ.λ.π.) αυτοί οφείλουν να τα παραδίδουν χωρίς να δύνανται να αρνηθούν την παράδοση των στοιχείων, επειδή κατά την κρίση τους το αίτημα δεν είναι σύννομο.

Η αρχή διασφαλίσεως του απορρήτου των επικοινωνιών δεν δικαιούται να ζητήσει εξηγήσεις από τους παρόχους των υπηρεσιών επικοινωνίας (Ο.Τ.Ε., εταιρίες κινητής τηλεφωνίας κ.λ.π.) για την παράδοση των στοιχείων στα όργανα της Δικαιοσύνης, ούτε πολύ περισσότερο δικαιούται να ζητήσει να ελέγξει τι και ποια στοιχεία παρεδόθησαν στη Δικαιοσύνη. Θέσπιση τέτοιας διατάξεως θα ευρίσκεται εκτός της Συνταγματικής Τάξεως.

Οι πάροχοι υπηρεσιών επικοινωνίας (Ο.Τ.Ε., εταιρίες κινητής τηλεφωνίας κ.λ.π.), σε περίπτωση αποστολής τέτοιου αιτήματος από την Αρχή, υποχρεούνται να απαντήσουν μόνο ότι τα στοιχεία παρεδόθησαν στα όργανα της Δικαιοσύνης κατόπιν αιτήματός τους, αναφέροντας απλώς και μόνον τους αριθμούς των διατάξεων ή βουλευμάτων, όπως άλλωστε τούτο προκύπτει σαφώς από το άρθρο 7 του Ν. 3674/2008 «Ενίσχυση του θεσμικού πλαισίου διασφάλισης του απορρήτου της τηλεφωνικής επικοινωνίας». Η Αρχή, εξ άλλου, υποχρεούται και έχει καθήκον να σεβασθεί τ’ ανωτέρω, εφ’ όσον δε εμμένει στο αίτημά της και θέτει περαιτέρω με οποιονδήποτε τρόπο θέματα ευθύνης των παρόχων (Ο.Τ.Ε., εταιρίες κινητής τηλεφωνίας κ.λ.π.), είναι προφανές ότι ενεργεί καθ’ υπέρβαση της δικαιοδοσίας της, ότι υπεισέρχεται σε θέματα που αποτελούν αντικείμενο της Δικαιοσύνης και ότι, συνεπώς, ευχερώς δύναται να τεθεί θέμα παραβάσεως καθήκοντος των μελών της.

Καταλήγοντας, ο κ. Σανιδάς αναφέρει στην εγκύκλιό του:

«1) Το απόρρητο των επικοινωνιών δεν καλύπτει α) την επικοινωνία μέσω του διαδικτύου (Internet) και β) τα εξωτερικά στοιχεία της επικοινωνίας (ονοματεπώνυμα και λοιπά στοιχεία συνδρομητών, αριθμοί τηλεφώνων, χρόνος και τόπος κλήσεως, διάρκεια συνδιάλεξης κ.λ.π.)

2) Οι εισαγγελικές, ανακριτικές και προανακριτικές αρχές, πολύ δε περισσότερο τα Δικαστικά Συμβούλια και τα Δικαστήρια, δικαιούνται να ζητούν από τους παρόχους των υπηρεσιών Επικοινωνίας, μέσω του διαδικτύου (Internet) τα ηλεκτρονικά ίχνη μιας εγκληματικής πράξεως, την ημεροχρονολογία και τα στοιχεία του προσώπου στο οποίο αντιστοιχεί το ηλεκτρονικό ίχνος, από τους λοιπούς δε παρόχους των υπηρεσιών επικοινωνίας τα «εξωτερικά στοιχεία» της επικοινωνίας και ο πάροχος υποχρεούται να τα παραδίδει χωρίς να είναι αναγκαίο να προηγηθεί άδεια κάποιας Αρχής και ιδία της Αρχής Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών.

3) Η Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών αλλά και οποιαδήποτε άλλη Ανεξάρτητη Αρχή ούτε νομιμοποιείται ούτε δικαιούται να ελέγξει με οποιονδήποτε τρόπο, αμέσως ή εμμέσως, το εάν η περί άρσεως ή μη του απορρήτου απόφαση των οργάνων της Δικαιοσύνης είναι σύννομη ή όχι. Αυτό κρίνεται από τα ίδια τα όργανα της Δικαιοσύνης. Ούτε όμως περαιτέρω η ρηθείσα Αρχή μπορεί να ελέγξει τους παρόχους υπηρεσιών επικοινωνίας για τη, σε κάθε περίπτωση, συμμόρφωσή τους προς τις αποφάσεις των οργάνων της Δικαιοσύνης. Εάν πράξει τούτο ενεργεί καθ’ υπέρβαση της δικαιοδοσίας της».

Απαντήσεις σε νομικά ζητήματα

Η νομική απάντηση στα ζητήματα που θέτει μια τέτοια γνωμοδότηση έρχεται από τον δικηγόρο και blogger Βασίλη Σωτηρόπουλο, στο elawyer, ό οποίος τονίζει:

Φέρεται ότι ο ΕισΑΠ γνωμοδότησε πως η ταυτότητα των ανώνυμων bloggers δεν καλύπτεται από το απόρρητο των επικοινωνιών, επειδή τα blogs είναι μέσα δημόσιας έκφρασης, άρα τα στοιχεία τους είναι ήδη αναρτημένα στο διαδίκτυο και επομένως χωρίς κάλυψη από το απόρρητο.

Update: Γενικότερα ο κ. Σανιδάς φέρεται να υποστηρίζει στη Γνωμοδότησή του ότι δεν υπάρχει καν προστασία απορρήτου στο Διαδίκτυο! Ότι δηλαδή καθένας έχει δικαίωμα να βλέπει τα mail μας, να μπαίνει στους υπολογιστές μας κλπ. Ενώ ο ίδιος ο Ποινικός Κώδικας ορίζει σαφέστατα ότι οι πράξεις αυτές είναι εγκληματικές!!!

Παγκόσμια πρωτοτυπία: η επικοινωνία μέσω Διαδικτύου δεν εμπίπτει στο απόρρητο των επικοινωνιών!!!

Το απόρρητο των επικοινωνιών καταλαμβάνει όμως και τα «εξωτερικά στοιχεία της επικοινωνίας», δηλαδή όχι μόνο το περιεχόμενο (στη συγκεκριμένη περίπτωση το «περιεχόμενο» της επικοινωνίας είναι πράγματι δημοσιευμένο). Στα «εξωτερικά στοιχεία της επικοινωνίας» περιλαμβάνεται κάθε δεδομένο που χρησιμοποιείται για την τεχνική επίτευξη μιας επικοινωνίας: από τις διευθύνσεις που αναγράφονται σε έναν φάκελο παραδοσιακού ταχυδρομείου, μέχρι τον αριθμό της καλούσας γραμμής που φαίνεται λόγω «αναγνώρισης κλήσεων» στην οθόνη του κινητού τηλεφώνου, όσο και το IP number και τα ψηφιακά «ίχνη» που οδηγούν στην ταυτοποίηση blogger με το εξοπλισμό που χρησιμοποιεί για την πρόσβαση στο Διαδικτυο.

Το γεγονός ότι τα εξωτερικά στοιχεία της επικοινωνίας καταλαμβάνονται από τις διατάξεις του απορρήτου των επικοινωνιών και της προστασίας προσωπικών δεδομένων έχει ήδη κριθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, με την ίδια τη θέσπιση της Οδηγίας 2006/24 (υποχρεωτική διατήρηση εξωτερικών στοιχείων επικοινωνίας, με πλήρεις εγγυήσεις προστασίας προσωπικών δεδομένων), αλλά και τη θέσπισης της Οδηγίας 2002/58, η οποία επιβάλλει στα κράτη μέλη να μεριμνούν για την παροχή τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών, τηρώντας κατά το δυνατό την αρχή της ανωνυμίας του χρήστη (βλ. τις σχετικές διατάξεις της Οδηγίας στην ανάλυση για το νομοσχέδιο των καρτοκινητών, σημείο 3.1.9).

Το γεγονός ότι ο IP Number εμπίπτει στην έννοια των «δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα» έχει επιβεβαιωθεί από πρόσφατη γνωμοδότηση 4/2007 της Ομάδας του άρθρου 29 της Οδηγίας 95/46 (εκπρόσωποι των ευρωπαϊκών ανεξάρτητων Αρχών Προστασίας Δεδομένων), βλ. 20.

Το γεγονός ότι γενικά τα εξωτερικά στοιχεία της επικοινωνίας εμπίπτουν στην έννοια της προστασίας του απορρήτου έχει επιβεβαιωθεί από την Γνωμοδότηση 1/2005 της Αρχής Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών.  Στην γνωμοδότηση αυτή αναφέρεται πλήθος Βουλευμάτων βάσει των οποίων κρίθηκε ότι τα εξωτερικά στοιχεία επικοινωνίας εμπίπτουν στην έννοια του απορρήτου (Βούλευμα 3998/2004 Συμβουλίου Πλημ/κών Αθηνών, Βούλευμα 3440/2004 Συμβουλίου Πλημ/κών Αθηνών, Βούλευμα 347/2004 Συμβουλίου Πλημ/κών Χανίων, Βούλευμα 26/2004 ΣυμβουλίουΠλημ/κών Καστοριάς, Βούλευμα 1208/2004 Συμβουλίου Πλημ/κών Θες/νίκης, Βούλευμα 2657/2004 Συμβουλίου Εφετών Αθηνών). 

Αυτό σημαίνει ότι η διάθεση των στοιχείων για την ταυτοποίηση bloggers επιτρέπεται μόνο με τους όρους που επιβάλλει το άρθρο 19 του Συντάγματος: απόφαση δικαστικής αρχής + ιδιαίτερα σοβαρά εγκλήματα ή λόγοι εθνικής ασφάλειας. 

Τα «ιδιαίτερα σοβαρά εγκλήματα» που επιτρέπουν την άρση του απορρήτου έχουν εξειδικευθεί με το Ν.2225/1994 και είναι συγκεκριμένα κακουργήματα (δείτε ποια ειναι αυτά στο σχετικό άρθρο της Έλενας Σπυροπούλου).  

Επομένως, οποιαδήποτε άλλη αστυνομική διαδικασία διερεύνησης και χρήσης δεδομένων που οδηγεί στην άρση της ανωνυμίας, αποτελεί παρανόμως ληφθέν αποδεικτικό μέσο και σύμφωνα με το άρθρο 19 παρ. 3 του ΣυντάγματοςAπαγορεύεται η χρήση αποδεικτικών μέσων που έχουν αποκτηθεί κατά παράβαση του άρθρου αυτού (απόρρητο επικοινωνιών), και των άρθρων 9 (ιδιωτική – οικογενειακή ζωή) και του άρθρου 9Α (προστασία προσωπικών δεδομένων).

Written by gr.mme.observer

30 Ιουνίου 2009 στις 10:10 πμ

Αναρτήθηκε στις New Media

Tagged with ,

Αρέσει σε %d bloggers: